اقسام چهارگانه حسن تعليل شارح گويد : حسن تعليل چهار قسم است : زيرا صفتى كه برايش علّت مناسبى را ادّعاء نموده‌ايم يا ثابت بوده و قصدمان بيان نمودن و تشريح كردن علّت آن مىباشد و يا ثابت نبوده ولى ما قصد داريم اثباتش كنيم . قسم اوّل خود بر دو قسم است : الف : آنكه در عرف و عادت علّت ظاهر و روشنى ندارد اگرچه در واقع خالى از علّت نيست همچون قول ابو الطّيب : لم يحك نائلك السّحاب و انّما * حمت به فصبيبها الرخصاء يعنى : شباهت ندارد بخشش و عطاء تو به ابر و بخاطر اينمعنا ابر تب‌دار شده و بارانى كه از او مىبارد دانه‌هاى عرقى است كه بواسطه تب از آن مىريزد . كلمه [ لم يحك ] يعنى شبيه نمىباشد و لفظ [ نائلك ] يعنى عطاء و بخشش تو و عبارت [ حمّت به ] يعنى صارت محمومة بسبب نائلك و تفوّقه عليها ( ابر بسبب عطاء تو و اينكه بر اعطاء آن تفوّق و برترى دارد تب‌دار شده ) . و [ فصبيبها الرخصاء ] يعنى پس آنچه را از ابر ريخته شده و باريده عبارتيست از عرقى كه از تب‌دار مىريزد . شاهد در اينستكه نزول باران از ابر صفتى است ثابت كه در عرف و عادت علّت ظاهر و روشنى ندارد ولى معذلك شاعر درصدد اثبات